Yumurtalıqda əməliyyatın məqsədi kisti və ya başqa xəstə toxumanı çıxarmaq, mümkün olduqda sağlam yumurtalıq toxumasını qorumaqdır.
Ultrasəsdə yumurtalıq kisti görünməsi əməliyyat lazım olduğu demək deyil. Kist yumurtalıqda və ya onun üzərində yaranan, içərisində maye və bəzən başqa toxumalar olan kisəvari törəmədir. Bəzi kistlər öz-özünə itir, digərləri isə müşahidə və ya cərrahi müalicə tələb edir.
Müdaxilənin həcmi əvvəlcədən aparılan qiymətləndirmə ilə planlaşdırılır, bəzən əməliyyat zamanı görünən vəziyyətə görə dəyişə bilər.
01Müşahidə ilə əməliyyat arasında seçim
Kiçik, sadə görünüşlü və şikayət yaratmayan kist üçün təkrar ultrasəs ilə izləmə seçilə bilər. Böyüyən, itməyən, ağrı yaradan və ya görünüşü şübhəli olan törəmə fərqli yanaşma tələb edir. Ölçü tək meyar deyil.
Həkim aybaşılar, ağrının başlanması, əvvəlki əməliyyatlar və ailədə yumurtalıq xəstəliyi barədə soruşur. Ginekoloji müayinə və ultrasəsdən sonra lazım olsa qan analizləri və əlavə müayinələr aparılır. Menopauza, yəni aybaşının təbii olaraq dayandığı dövrdən sonra aşkarlanan kistlər ayrıca diqqətlə qiymətləndirilir. Xərçəng şübhəsi varsa, bu sahə üzrə ixtisaslaşmış həkimin iştirakı ilə plan qurulur.
Qəfil başlayan güclü, xüsusən birtərəfli qarın ağrısı ürəkbulanma və qusma ilə birlikdə olarsa, gecikmədən həkimə müraciət edin. Bu, yumurtalığın öz ətrafında burulub qan təchizatının pozulması ilə əlaqəli ola bilər və planlı qəbulu gözləmək uyğun deyil.
02Yumurtalıq saxlanıla bilərmi?
Çox vaxt yalnız kistin çıxarılması nəzərdən keçirilir. Buna kistektomiya deyilir. Törəmə yumurtalığın böyük hissəsini tutubsa, qan təchizatı ciddi pozulubsa və ya xərçəng şübhəsi varsa, yumurtalığın da çıxarılması lazım gələ bilər.
Hamiləlik planı bu söhbətin bir hissəsidir. Bir yumurtalıq çıxarılsa, digər yumurtalıq yumurta hüceyrəsi və hormon istehsalını davam etdirə bilər. Bununla belə, gələcək hamiləlik ehtimalı yalnız yumurtalıqların sayından asılı deyil. Hər iki yumurtalığın çıxarılması yumurta hüceyrəsi istehsalını dayandırır və menopauzadan əvvəl aparıldıqda hormonal dəyişiklikləri qəfil başladır.
Əməliyyatın gözlənilən faydası ilə sağlam toxumaya mümkün təsiri əvvəlcədən danışılır. Yumurtalığın qorunmasına çalışılması onun hər vəziyyətdə saxlanacağı anlamına gəlmir.
03Əməliyyat və bərpa
Laparoskopiyada qarında kiçik kəsiklərdən kamera və alətlər daxil edilir. Bəzi böyük və ya şübhəli törəmələrdə daha geniş kəsiklə açıq əməliyyat lazım olur. Müdaxilə adətən ümumi anesteziya, yəni dərmanla yatızdırılma altında aparılır.
Çıxarılan toxuma laboratoriyada araşdırıla bilər. Bu nəticə sonrakı nəzarətin və əlavə müalicəyə ehtiyacın müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Cavabın nə vaxt və necə müzakirə olunacağı xəstəxanadan çıxışda dəqiqləşdirilir.
Əməliyyatdan sonra qarında ağrı və yorğunluq mümkündür. Qanaxma, infeksiya və yaxın orqanların zədələnməsi kimi risklər əvvəlcədən izah olunur. Bərpa müddəti müdaxilənin həcminə görə dəyişir; ağır yük, idman və cinsi əlaqəyə qayıdış həkimlə razılaşdırılır. Hərarət, güclənən ağrı, güclü qanaxma və ya pis qoxulu ifrazat olduqda gecikmədən həkimə müraciət edin.